تبلیغات
استخراج روغن سبوس برنج

سبوس برنج منبعی مناسب، سالم و به صرفه برای تهیه روغن نباتی


مقدمه

   دانه شلتوک1متشکل از برنج قهوه ای2 و پوسته بیرونی است3. پوسته بیرونی شامل بخشهای ساختاری مختلف به نامهای لما 4، پالئا 5، رچیلا6، استرایل لماس7 و اریستا8 می باشد. بخشهای لما و پالئا،دانه برنج قهوه ای را در بر میگیرند و بخشهای استرایل لماس و اریستا بعد از آن قرار میگیرد . درصد رچیلا در پوسته از بخشهای دیگر کمتر است . در جدول-1 توزیع پیکر شناسی هر دانه شلتوک نشان داده شده است . سبوس برنج شامل پریکارپ ، آلورن ، پوشش دانه و جنین می باشد که حدود 12-9 درصد از دانه شلتوک را تشکیل می دهد .

       

نوشته شده در تاریخ سه شنبه 22 دی 1388    | توسط: محمد آریانا    |    |
نظرات() 

جدول-1 توزیع پیکر شناسی هر دانه شلتوک

  جدول-1 توزیع پیکر شناسی هر دانه شلتوک

درصد وزن نسبی

بخش پیکر شناسی

22-17

پوسته شلتوک

2-1

پریکارپ1

6-4

آلورونو2 پوشش دانه

94-89

بخش نشاسته ای

3-2

جوانه


 

   برای استفاده از دانه برنج به عنوان غذا ، در کارخانه برنجکوبی ابتدا طی مرحله پوست کنی پوسته زبر خارج می شود ، سپس طی مرحله سفید کنی برنج ، سبــوس خارج می شود . طی مرحله اول فیبر خام تغییر زیادی (تقریباً 90% ) می یابد و طی مرحله دوم تغییر عمده در مقدار چربی (تقریباً 75% ) و مفدار فیبر روی می دهد . بنا به نوع برنج محدوده تغییرات فوق الذکر می تواند گسترده باشد . مراحل اصلی فراورش برنج به صورت زیر می باشد:

آ) تمییز کردن(Cleaning) : این کار به منظور خارج سازی زایداتی مانند کاه ، خاک، سنگریزه ، دانه های زاید و ... انجام می شود. ماشین مورد استفاده در این مرحله غربال11 نام دارد .

ب) پوست کنی(Husking operation) : شلتوک خروجی از دستگاه غربال به دستگاه پوست کن وارد شده ، پوست آن خارج می شود . خروجی دستگاه مخلوطـــی از برنــج قهوه ای ، پوسته شلتوک ، سبوس و ذرات ریز می باشد. دستگاه پوست کن در دو نــوعDisk Husker  وRubber –Roll Husker   موجود است .

ج) سفید کردن (Whitening Operation)  : سفید کردن برنج قهوه ای با استفاده از تکنیکهای سایشی12و مالشی13 انجام می شود .

   سبوس برنج به لایه قهوه ای روشن بین دانه و پوسته زبر خارجی شلتوک اطلاق می شود که به عنوان فراورده جانبی فرایند سفید کردن قابل استحصال می باشد .

   استفاده از سبوس برنج به عنوان یک منبع غذایی در کشور ما به دلایل مختلف از جمله نظام ماشین آلات برنج کوبی یک مرحله ای که سبب وارد شدن مقادیرقابل توجهی ازپوسته شلتوک به داخل سبوس شده ، از طرفی شرایط بهداشتی ماشین آلات برنجکوبی ، آلایندگی میکروبی قابل توجه و عدم استقرار سیستم پایدار کننده سبوس برنج از محدودیت بالایی برخوردار است . اما طی سالهای اخیر نتایج ارزیابی تأثیر بهداشتی و دارویی سبوس برنج و فراورده های حاصل از آن توجه زیادی را برانگیخته است .

   ارزش تغذیه ای سبوس برنج خام و امکان استفاده از آن به عنوان یک مکمل غذایی مناسب برای انسان و خوراک دام و طیور و نیز امکان استفاده از آن به عنوان یک منبع ارزشمند روغن صنعتی از عواملی است که گرایش به استفاده از این فرآورده کشاورزی را افزایش داده است .



1- Paddy

2- Caryopsis

3- Husk

4- Lemma

5- Palea

6- Rechilla

7- Sterile Lemmas

8- Arista

9- Pericarp

10- Aleurone

11- Scalping machine , Separator Sive

12- Abration

13- Friction

 

ترکیبات شیمیایی سبوس برنج :

 محتوای ترکیبات شیمیایی سبوس برنج در جدول-2  خلاصه شده است .

نوشته شده در تاریخ سه شنبه 22 دی 1388    | توسط: محمد آریانا    |    |
نظرات() 

جدول-2 ترکیب های شیمیایی سبوس برنج

      جدول-2 ترکیب های شیمیایی سبوس برنج

ترکیب شیمیایی

مقدار ( %)

رطوبت

5/12 – 9/8

پروتئین تام

4/13 – 7/8

NEF مستخرجه عاری از نیتروژن

3/44 – 7/38

چربی تام

22/4 – 1/10

خاکستر

3/14 – 3/9

پنتوزان

4/11 – 7/8

ویتامین های خانواده B

544( μg/g )

 

نوشته شده در تاریخ سه شنبه 22 دی 1388    | توسط: محمد آریانا    |    |
نظرات() 

ارزش تغذیه ای سبوس برنج :

سبوس برنج یک منبع سرشار از پروتئین ها ، لیپیدها ، ویتامین ها و مواد مغذی میکرو14

می باشد . ترکیبات مغذی این فرآورده با ارزش را می توان به صورت زیر دسته بندی کرد :

1- کربو هیدراتها :

سبوس برنج غنی از سلولز و همی سلولز است ، مقدار پنتوزانها 4/11 – 7/8 درصد می باشد ، همی سلولز بخش پیچیده ای است که 6/59 درصد ازآن را پنتوز ها تشکیل می دهند گسیلوز ،  آرابینوز ، گالاکتوز و اورنیک اسید اجزای اصلی آن هستند استفاده از فیبرهای غذایی در رژیم غذایی انسان به جهت اثبات ارتباط درمان بسیاری از نارسایی های فیزیولوژیک با مصرف آن مورد توجه قرار گرفته است. مصرف سبوس برنج با برنامه مناسب و افزایش تدریجی آن جهت بهره گیری از فیبر غذایی موجود در آن توسط متخصصین تغذیه توصیه می شود .



14- Micro Nutrients

 

2- پروتئین ها و سایر ترکیبات نیتروژن دار :

مقدار نیتروژن در سبوس بین 3-1 درصد متغیر است ، بزرگترین بخش نیتروژن در سبوس برنج در پروتئین آن متمرکز است . مقدار پروتئین موجود در سبوس برنج بین 1/15 – 5/13 درصد متغیر می باشد . بخش اصلی پروتئین موجود در سبوس برنج آلبومین و گلوبولین بوده و  پرولامین به میزان جزئی در آن وجود دارد.

3- آنزیم ها :

  آنزیم های متعددی در سبوس برنج شناسایی شده اند ،از جمله  α-آمیلوز ، β-آمیلوز، اسید اسکوربیک اکسیداز، سیتوکروم اکسیداز، دهیدروژناز، استراز، پروتئاز.... . مهمترین آنزیم های آن که درناپایداری سبوس برنج دخالت دارند شامل لیپاز، لیپوکسیژناز و پراکسیداز می باشند .

4- مواد معدنی :

   فسفر یکی از مواد معدنی اصلی سبوس برنج می باشد . سایر مواد معدنی به ترتیب فراوانی پتاسیم ، منیزیم و سیلیکون هستند. غلظت مواد معدنی به شرایط رشد برنج و سیستم برنجکوبی بستگی دارد .

5- ویتامین ها :

   سبوس برنج غنی از ویتامینهای گروه B و توکوفرول است . تغییر در مقدار ویتامین نیز به شرایط کار در کارخانجات برنجکوبی و نوع برنج بستگی دارد . بخش اعظم ویتامین شلتوک برنج درسبوس آن وجود دارد . ویتامین ها در سبوس به صورت آزاد یا ترکیبی وجود دارند . مقدار ویتامینهای موجود در سبوس برنج در جدول -3 ارائه شده اند .

نوشته شده در تاریخ سه شنبه 22 دی 1388    | توسط: محمد آریانا    |    |
نظرات() 

جدول – 3 ویتامین های موجود در سبوس برنج

ویتامین

مقدار ppm

ویتامین  A

2/4

تیامین

9/27 – 1/10

ریبوفلاوین

4-3 – 7/1

نیاسین

590 - 236

پیریدوکسین

1/32 – 3/10

پانتوتنیک اسید

3/71 – 7/27

بیوتین

60/0 – 16/0

اینوزیتول

9270 – 4627

کولین

1700 – 1279

پارا آمینو بنزوئیک اسید

75/0

فولیک اسید

46/1 – 50/0

ویتامین E

149

 

نوشته شده در تاریخ سه شنبه 22 دی 1388    | توسط: محمد آریانا    |    |
نظرات() 

6- ترکیبات فیتوشیمیایی

سبوس برنج یک منبع غنی از ترکیبات شیمیایی فعال بیولوژیکی محسوب می شود .این ترکیبات شامل فیتواسترولها ،گاما اوریزانول ، توکوفرول ، توکوترینول ، اسید فرولیک و سایر ترکیبات فنولی هستند . بیشتر ترکیبات فیتوشیمیایی در بخش غیر قابل صابونی روغن سبوس وجود دارد .

نوشته شده در تاریخ سه شنبه 22 دی 1388    | توسط: محمد آریانا    |    |
نظرات() 

7- لیپیدها

یکی از مهمترین مواد غذایی و فرآورده قابل استخراج سبوس برنج « روغن سبوس برنج »     می باشد که به میزان 17 – 16 درصد وزنی از سبوس برنج قابل استخراج می باشد . به همین دلیل سبوس برنج علاوه بر ویژگیهای تغذیه ای بسیار خوب یک منبع غنی و مناسب استخراج روغن در نظرگرفته می شود .

   تمایل به استفاده از آن به میزان قابل توجهی به ویژه پس از جنگ جهانی دوم در کشورهای برخوردار از کشت برنج افزایش یافته است . به عنوان مثال در کشور ژاپن سالانه بیش از یک صد هزار تن روغن خوراکی از سبوس برنج استخراج می شود .

 

نوشته شده در تاریخ سه شنبه 22 دی 1388    | توسط: محمد آریانا    |    |
نظرات() 

روغن سبوس برنج:

روغن سبوس برنج توسط کمیته ویژهFDA2/ WHO2  مورد بررسی قرار گرفته و ایمنی آن برای مصرف انسانی بدون هیچگونه عوارض جانبی تأیید شده است .

ترکیب و خواص روغن سبوس برنج :

   روغن خام سبوس برنج شامل واکس ، صمغ ، نشاسته ، آب و ... می باشد که باید از روغن جدا شوند. این روغن ، روغنی شفاف با بوی برنج می باشد. روغن سبوس برنج با عدد اسیدی پائین ، رنگ زرد متمایل به سبز دارد با افزایش عدد اسیدی رنگ آن تیره تر میشود، به طوریکه روغن با عدد اسیدی بالارنگ قهوه ای متمایل به ارغوانی دارد .

   ویژگیهای کیفی و ویژگیهای فیزیکو شیمیایی روغن سبوس برنج پالایش شده برطبق استاندارد ملی ایران به شماره 6658 در جداول زیر خلاصه شده اند .



15- Food and Drug Administration

16- World Health Organization


نوشته شده در تاریخ سه شنبه 22 دی 1388    | توسط: محمد آریانا    |    |
نظرات() 

جدول- 4 ویژگی‌های كیفی روغن پالایش شده سبوس برنج

 

 جدول- 4  ویژگی‌های كیفی روغن پالایش شده سبوس برنج

حدود قابل پذیرش روغن پالایش شده

سبوس بـرنج

ویژگی كیفی

عاری از هرگونه مزه تندی و بوی غیرطبیعی

مزه و بو

بعد ازگرم كردن نمونه در50درجه سلسیوس وصاف نمودن آن، باید برای 24 ساعت دردمای 35 درجه سلسیوس شفاف وعاری از ته نشینی باشد

وضع ظاهری

بیشینه1/0

رطوبت و مواد فرار در105 درجه سلسیوس (درصد وزنی)

بیشینه 5/3 قرمز و 35 زرد

رنگ لاویباند (با سل  ¼ 5 اینچ)

بیشینه1/0

اسیدیته(برحسب درصد وزنی اسیداولئیك)

تا یك ماه پس از تولید بیشینه1

حدقابل مصرف بیشینه 5

عدد پراكسید (میلی اكی والان گرم اكسیژن در كیلوگرم روغن)

كمینه 5/17

مقاومت‌به‌روشAOM(برحسب ساعت)

بیشینه 05/0

ناخالصی های نامحلول (درصد وزنی)

بیشینه 50

صابون (میلی‌گرم در كیلو گرم )

  

نوشته شده در تاریخ سه شنبه 22 دی 1388    | توسط: محمد آریانا    |    |
نظرات() 

جدول-5 ویژگی های فیزیكی و شیمیایی روغن پالایش شده سبوس

حدود قابل پذیرش روغن

پالایش شده سبوس

ویژگی های فیزیكی و شیمیایی

921/0- 916/0

چگالی( در25 درجه سلسیوس نسبت به آب در همان درجه سلسیوس)

4700/1-4600/1

نمایه شكست (در40درجه سلسیوس)

195-180

عدد صابونی (برحسب میلی گرم پتاس در گرم روغن)

105-90

عدد یدی ( روش ویجس)

5-3

مواد غیر قابل صابونی شده(درصد وزنی)

كمینه250

نقطه آتش ( برحسب درجه سلسیوس)

26- 25

نقطه انجماد (برحسب درجه سلسیوس)

28-24

عدد تیتر(درجه سلسیوس)

 

 

 

   با توجه به ترکیب اسیدهای چرب این روغن خوراکی مشخص می گردد که روغن سبوس

برنج دارای نسبت مطلوب از اسیدهای چرب   SFA / MUFA / PUFA  می باشد. ترکیب اسیدهای چرب روغن سبوس برنج و نیز میزان   SFA / MUFA / PUFA در چند نوع روغن جهت مقایسه با روغن سبوس برنج در جداول – 6 و 7  ارائه گردیده اند.

نوشته شده در تاریخ سه شنبه 22 دی 1388    | توسط: محمد آریانا    |    |
نظرات() 

جدول -6 میزان SFA / MUFA / PUFA در چند نوع روغن

روغن

اسیدهای چرب (درصد وزنی)

 

SFA

MUFA

PUFA

روغن آفتابگردان

12

38

50

روغن گلرنگ

10

15

75

روغن سویا

16

24

60

روغن بادام زمینی

20

50

30

روغن سبوس برنج

20

45

35

مقدار توصیه شده

about 33%

above 33%

below 33%


نوشته شده در تاریخ سه شنبه 22 دی 1388    | توسط: محمد آریانا    |    |
نظرات() 

جدول- 7 ترکیب اسیدهای چرب موجود در روغن سبوس برنج

درصد وزنی

نوع اسید چرب

2/0

میریستیک اسید

3/17 – 12

پالمیتیک اسید

6/2 – 8/1

استئاریک اسید

5/0

آراشیدیک اسید

5/0

بهنیک اسید

7/0

لیگنوسریک اسید

6/45 – 41

اولئیک اسید

7/36 – 6/27

لینولئیک اسید

1 - ناچیز

لینولنیک اسید

 

 

   این روغن علاوه بر نسبت مطلوب بین اسیدهای چرب اشباع شده و اشباع نشده محتوی تركیبات مغذی میكرو می باشد، كه متعاقبا ً مورد بررسی قرار خواهند گرفت . از نكات قابل توجه در خصوص روغن سبوس برنج بالا بودن مواد غیر قابل صابونی شدن این روغن نسبت به سایر روغن هاست ، به طور متوسط روغن سبوس برنج حاوی 2/4 % مواد غیر قابل صابونی است كه این میزان برای سایر روغنها 2 – 1 % می باشد . درصد مطلوبی از اسیدهای چرب و میزان بالای مواد غیر قابل صابونی شدن باعث خاصیت كاهش كلسترول خون میگردد.

   علاوه بر این روغن سبوس برنج به دلیل بالا بودن درصد آنتی اكسیدانها درآن طول عمر بیشتری نسبت به سایر انواع روغن دارد. یكی از مشكلات عمده در فرایند تولید این نوع روغن بالا رفتن سریع اسیدهای چرب آزاد می باشد. یكی از دلایل این امر وجود میزان نسبتاً بالایی از آنزیم لیپاز در سبوس برنج می باشد. لذا جهت جلوگیری ازتجزیه لیپیدها به بیان دیگر جلوگیری از  فساد سبوس  برنج پایدار سازی سبوس برنج  به عنوان یك پیش فرایند استخراج  روغن ضروری است .

نوشته شده در تاریخ سه شنبه 22 دی 1388    | توسط: محمد آریانا    |    |
نظرات() 

روشهای پایدار سازی سبوس برنج

روشهای پایدار سازی كه تاكنون مطالعه شده اند به دو دسته اصلی تقسیم بندی می شوند :

روشهای پایدارسازی شیمیایی  و  روشهای پایدار سازی فیزیكی


نوشته شده در تاریخ سه شنبه 22 دی 1388    | توسط: محمد آریانا    |    |
نظرات() 

روشهای پایدارسازی شیمیایی

روشهای پایدار سازی شیمیایی علی رغم تأثیر نسبی خوب چندان متداول نیستند. موادشیمیایی متعددی برای پایدارسازی بررسی شده اند نظیر: اسید استیك ، دی اكسید سولفور ، سولفید هیدروژن و .... 

  ازبین موادی كه استفاده از آنها  در صنایع غذایی متداول است ، نظیر گاز دی اكسید گوگرد (SO2 ) ، سولفیتهای سدیم و پتاسیم (دارای جزئ فعال  SO3 ) ، بی سولفیتها( دارای جزئ فعال  HSO3 ) و متا بی سولفیتها ( دارای جزئ فعال  S2O5 )  ماده اخیر در پایدارسازی سبوس برنج به وفور مورد استفاده و بررسی قرار گرفته است . استفاده از 2 درصد وزنی سدیم متا بی سولفیت از افزایش اسید چرب به میزان قابل توجهی باز داری می كند .

مخلوط سبوس و سدیم بی سولفیت كه در كیسه های كنفی ویا ظروف در بسته نگهداری شود پاسخ خوبی داده اند . به عنوان مثال در بسته های 250 كیلویی از مخلوط فوق كه به مدت 30 روز در كیسه های كنفی نگهداری شوند عدد اسیدی 2/2 محفوظ می ماند .

تركیبات بسیار زیاد دیگری با شرایط مختلف نگهداری مورد استفاده قرار گرفته اند كه بیان تمام موارد در این مجال نمی گنجد .

 

نوشته شده در تاریخ سه شنبه 22 دی 1388    | توسط: محمد آریانا    |    |
نظرات() 

آ ) نگهداری در دمای پایین

روشهای پایدارسازی فیزیكی :

 

آ ) نگهداری در دمای پایین :

   نگهداری سبوس دردمای3/3 – 3 درجه سانتیگراد ازسرعت هیدرولیز روغن سبوس میكاهد.

 ولی سبوس را به طور دائمی حفظ نمیكند و با بازگشت سبوس به دمای اتاق فعالیت آنزیماتیك مجدداً آغاز می شود .

   بنابراین با توجه به هدایت گرمایی پایین سبوس ، صرف زمان طولانی برای رسیدن به سرمای یكنواخت در مقادیر زیاد سبوس از نظر اقتصادی در مقیاس صنعتی روش مناسبی به نظر نمی رسد .

نوشته شده در تاریخ سه شنبه 22 دی 1388    | توسط: محمد آریانا    |    |
نظرات() 

ب) نگهداری در جو بی اثر :

حذف اكسیژن از محیط ، سرعت رشد كپك (میكرو ارگانیسم ها ) را می كاهد و از واكنشهای اكسیداسیون و تأثیر حشرات بازداری می كند . اما ظرفیت سبوس برنج جهت جذب CO2  محدود بوده ، علاوه براین به دلیل جذب CO2  توسط تركیبات نیتروژنی بویژه پروتئین عملاً این روش نگهداری به اندازه كافی مفید و مؤثر  نیست .

نوشته شده در تاریخ سه شنبه 22 دی 1388    | توسط: محمد آریانا    |    |
نظرات() 

ج) استفاده از تابش رادیواكتیو

از منابع قابل استفاده تابش رادیو اكتیو می توان منبع 500COURIE CO 60  را نام برد لیكن این روش دارای محدودیت تكنیكی و اقتصادی می باشد و قابلیت استفاده چندانی ندارد .

نوشته شده در تاریخ سه شنبه 22 دی 1388    | توسط: محمد آریانا    |    |
نظرات() 

د) پایدار سازی حرارتی :

روشهای پایدار سازی حرارتی را می توان به دو گروه تقسیم کرد :  پایدار سازی حرارتی بدون افزایش آب و پایدار سازی حرارتی توأم با افزایش آب

نوشته شده در تاریخ سه شنبه 22 دی 1388    | توسط: محمد آریانا    |    |
نظرات() 

د-1 ) پایدار سازی حرارتی بدون افزایش آب

این روش نه تنها فعالیت آنزیماتیک را کاهش داده یا بکلی حذف می کند بلکه به جهت کاهش درصد رطوبت سبوس عملاً شرایط را برای فعالیت آنزیمی نامساعد می کند. این روش به صورت صنعتی قابل اجرا بوده و روش نسبتاً مناسبی است .

در این فرایند برای پایدار سازی موفقیت آمیز ، لازم است سبوس به مدت مناسب در معرض دمای مناسب (اغلب° C 110 – 100 ) قرار گیرد .

علی رغم تنوع ساختار دستگاههای پایدارکننده حرارتی آنها را می توان به چهارگروه زیر تقسیم بندی کرد .

1- استوانه چرخان بستهClosed rotary drum ) ( 

2- دستگاه پخت اکستروژن ( Extrusion cooker )

3-  دستگاه پخت با بستر سیال ( Fluidized bed cooker ) 

4- استوانه باز ( Open drum )

نوشته شده در تاریخ سه شنبه 22 دی 1388    | توسط: محمد آریانا    |    |
نظرات() 

پایدار سازی حرارتی با افزایش آب

این تکنیک معمولاً به به صورت بخار دهی اجرا می شود که در آن بخار نقش دوگانه زیررا ایفا میکند : - وسیله ای برای حرارت دادن

- وسیله ای برای افزایش فعالیت آب در سبوس و کاهش مقاومت حرارتی آنزیمها          

   و میکرو ارگانیسم های موجود در سبوس برنج

 

از نظر تکنیکی بخار دهی به سه روش زیر می تواند انجام می شود :

1- پایدارسازی سبوس قبل از جدا کردن برنج از پوسته قهوه ای

2- پایدارسازی سبوس در بستر ثابت

3- پایدارسازی سبوس در بستر متحرک

عملیات پایدار سازی به عنوان یک پیش فرایند جهت آماده سازی این منبع مناسب برای استخراج روغن ضروری می باشد .

استخراج روغن از سبوس برنج

 

   همانطورکه میدانید ، به طور کلی روشهای استخراج روغن به دو دسته استخراج مکانیکی و استخراج توسط حلال انجام می گیرد . برای سبوس برنج هر دو روش مورد استفاده قرار گرفته است . در روش استخراج مکانیکی به وسیله پرس هیدرولیک با فشاری معادل 4000 – 1000 پوند در هر اینچ مربع میزان استخراج روغن 13 -10 درصد گزارش گردیده است . این در حالی است که  برای نمونه سبوس مشابه در روش استخراج با حلال میزان روغن استحصالی  18 – 17 درصد بوده است . بدین ترتیب علی رغم استفاده ازروش مکانیکی در برخی مناطق روش استخراج روغن توسط حلال برای سبوس برنج توصیه شده است . مراحل متداول استخراج روغن از سبوس برنج در نمودار زیر خلا صه شده است .


نوشته شده در تاریخ سه شنبه 22 دی 1388    | توسط: محمد آریانا    |    |
نظرات() 

مراحل استخراج روغن از سبوس برنج

نمودار -1 مراحل استخراج روغن از سبوس برنج

 

 

نوشته شده در تاریخ سه شنبه 22 دی 1388    | توسط: محمد آریانا    |    |
نظرات() 

تصفیه روغن سبوس برنج

  تصفیه روغن سبوس برنج مانند همه انواع روغن شامل مراحل صمغ گیری ، تصفیه قلیایی ، بی رنگ کردن و بی بو کردن می باشد که اغلب  مرحله موم زدایی نیز برای تصفیه این روغن توصیه می گردد .

  با توجه به فساد پذیری سبوس برنج که قبلاً توضیح داده شد ، تصفیه قلیایی برای حذف اسید چرب آزاد سبوس برنج ضروری می باشد . فرایند تصفیه قلیایی برای این روغن مانند سایر انواع روغن توسط سود براحتی قابل اجرا است .

  در فرایند صمغ گیری برای جدا سازی فسفو لیپیدهای روغن سبوس استفاده از آب به علاوه اسید فسفوریک متداول است .

 برای رنگبری این روغن مانند سایر انواع روغن استفاده از خاک رنگبر ، کربن و یا سیلیس معمول است .

 برای روغن سبوس برنج فرایند موم زدایی نیز لازم است که اغلب روش کریستالیزه کردن موم به وسیله سرما دهی و سپس جداسازی آن با سانتریفوژ مورد استفاده قرار می گیرد .

  بدین ترتیب ملاحظه می شود که فرایند استخراج و تصفیه روغن سبوس برنج با بهره گیری از امکانات متداول در کارخانجات روغن کشی و تولید روغن نباتی قابل اجرا می باشد و تنها نقطه اختلاف برای استخراج روغن از سبوس برنج پیش فرایند پایدار سازی می باشد .

 

نوشته شده در تاریخ سه شنبه 22 دی 1388    | توسط: محمد آریانا    |    |
نظرات() 

ارزش اقتصادی

   طبق آمارنامه سال زراعی 82-1381 وزارت جهاد کشاورزی در آن سال مساحت سطح زیر کشت برنج کشور 615347 هکتار بوده است که میزان شلتوک تولیدی این سطح زیرکشت معادل 2931346 تن بوده است و با توجه به نمودار میزان توزیع تولیدشلتوک نشان می دهد تقریباً هفتاد درصد شلتوک کشور در دو استان گیلان و مازندران تولید می شود . البته آمار غیر رسمی حکایت از تولید حدود 3/2 میلیون تن شلتوک در سال زراعی 83-1382 دارد . بدین ترتیب به سادگی با در نظر گرفتن این نکته که به طور متوسط 10 درصد از وزن شلتوک برنج را سبوس تشکیل می دهد و به طور متوسط امکان استخراج 17 – 16 درصد روغن از سبوس وجود دارد ، محاسبه کرد که سالیانه به صورت بالقوه امکان تولید 50-40 هزار تن روغن  سبوس برنج در کشور وجود دارد که متأسفانه این پتانسیل بسیار خوب در کشور ما  به طور کامل به هدر میرود.

 

 

 

این در حالیستکه در کشور هند سالانه  480000  تن روغن خوراکی و 120000 تن روغن صنعتی سبوس برنج تولید و به چرخه مصرف وارد می شود و نیز چنین ارقامی از کشورهایی چون ژاپن ، چین ، کره ، تایلند ، تایوان و اخیراً آمریکا و سایر کشور های برخوردار از کشت برنج گزارش می شود .

 

نوشته شده در تاریخ سه شنبه 22 دی 1388    | توسط: محمد آریانا    |    |
نظرات() 

مزایا و کاربردهای روغن سبوس برنج

روغن سبوس برنج علاوه بر مصرف خوراکی دارای کاربردهای زیادی است که در اینجا به چند مورد اشاره می شود :

روغن خام و نیمه تصفیه شده سبوس برنج منبعی مناسب برای تهیه انواع صابون آرایشی و بهداشتی به ویژه پودر صابون می باشد .

  این روغن به عنوان ماده اولیه تهیه اسیدهای چرب از جمله استئاریک اسید و اولئیک اسید مورد استفاده قرار می گیرد .

از روغن سبوس برنج به دلیل توان جذب اشعه فرا بنفش در ناحیه 295 تا 315  نانومتر در تولید کرمها و لوسیونهای ضد آفتاب استفاده می شود .

این روغن بدلیل خاصیت نرم کنندگی پوست در تولید و فرمولاسیون انواع کرم نرم کننده مورد استفاده قرار می گیرد .

روغن سبوس برنج به عنوان یک نرم کننده ضد آلرژی و ملایم برای همه انواع مو باعث شادابی و خوشحالتی مو میشود . به همین دلیل از این روغن در تهیه انواع نرم کننده مو وشامپو استفاده می شود.

اسکوالن که به عنوان یک فراورده دارویی پر مصرف در درمان بیماری های قلبی و عروقی ، دیابت ، آرتریت ، هپاتیت و افزایش کلسترول خون شناخته شده است به عنوان یک فرآورده جانبی از روغن خام سبوس برنج قابل استحصال می باشد . این ترکیب ایزوپرونوئیدی به میزان 3-2 % در روغن سبوس برنج وجود دارد در حالیکه در سایر انواع روغن مقدار اسکوالن 7/0 – 1/0% می باشد .

گاما اوریزانول که یک داروی مناسب با خواص آنتی اکسیدانت، ضد سرطان ، کاهنده کلسترول خون ، کاهنده عوارض یائسگی و ... می باشد از توده صابونی [17] حاصل از تصفیه قلیایی روغن سبوس برنج استخراج می شود . و در بسیاری از کشور های برخوردار از کشت برنج روغن سبوس برنج به عنوان بهترین و در دسترس ترین منبع برای گامااوریزانول شناخته شده است .

 روغن سبوس برنج به عنوان یکی از مناسبترین منابع تهیه اینوزیتول که دارویی بسیار مفید در درمان بیماری های عصبی بویژه افسردگی است ، مورد استفاده قرار میگیرد.

 با توجه به این ویژگی ها و تأثیر فوق العاده این روغن در درمان و پیشگیری از بیماریهای قلبی ، روغن سبوس برنج در ژاپن به نام روغن قلب (Heart oil ) مشهور شده است.

 درصد اسیدلینولئیک و توان کاهش کلسترول این روغن در مقایسه با سایر انواع روغن درجدول-8    ارائه گردیده است .

نوشته شده در تاریخ سه شنبه 22 دی 1388    | توسط: محمد آریانا    |    |
نظرات() 

درصد اسیدلینولئیک و توان کاهش کلسترول روغن سبوس برنج

درصد اسیدلینولئیک و توان کاهش کلسترول روغن سبوس برنج

روغن خوراکی

اسیدلینولئیک(درصد)

میزان کلسترول

گلرنگ

77.1

-16

آفتابگردان

61.4

-12

پنبه دانه

58.0

O

سویا

50.2

+ 3

سبوس برنج

36.0

-17

بادام زمینی

35.0

+ 5

(+) افزایش کلسترول  ،  (-) کاهش کلسترول


نوشته شده در تاریخ سه شنبه 22 دی 1388    | توسط: محمد آریانا    |    |
نظرات() 

نتیجه گیری

در این مقاله سعی نویسنده بر این بوده است که با توجه به خواص فوق العاده روغن سبوس برنج از جمله ویژگی تغذیه ای بسیار بالا ، محتوای بالای مواد مغذی میکرو ، مقاومت بالا در برابر حرارت ، قابلیت ضد سرطان  و آنتی اکسیدانی ، طعم مناسب ، صرفه اقتصادی بالا به معرفی این روغن پرداخته توجه تولید کنندگان ، مصرف کنندگان ، سرمایه گزاران و نیز مسئولین صنعت روغن نباتی را به امکان استخراج این روغن جلب نماید . 

 

  امید است با توجه به وابستگی حدود 90 درصدی کشور به واردات روغن نباتی به زودی شاهد استفاده بهینه از این منبع بسیارخوب روغن و جلوگیری از به هدر رفتن سبوس برنج به عنوان یک فراورده جانبی با ارزش محصولات کشاورزی باشیم .

 


17- Soap stock

نوشته شده در تاریخ سه شنبه 22 دی 1388    | توسط: محمد آریانا    |    |
نظرات() 

منابع و مواخذ

منابع و مواخذ : 

 

1-       FAO (1994) Rice bran , utilization & trad FAO mounthry Bull. Agric. Stat. 13(1)9-11

2-       Cuti L. Mathson , New method for production rice bran and oil …, Food Technology (1997),46(10)

3-       Rice bran an under utilized row material (1985) UN Puublication

4-       Daniel Martin &et.al. Stabilization by extrusion cooking,Louisiana Agriculture (1993)vol.36,No 3

5-       Ushisugo Kosugi & et.al. Continual conversion of free fatty acid in rice bran oil to triacylglycerol …, J.Am.Oil chem Soc. , standard(1994) Vol.31,No.4

6-       J.Parakash & et.al. Stabilization of rice bran on the extactability and recovery of proteins , Die Nahrung 38(1994) 1, 87-95

7-       Rice bran offers India an oil source ,Jaocs(1989) Vol. 66, No 5

8-       Dispersion of inorganic UV filters ,  United State Patent 6146617

9-       Sunscreen Method using rice bran oil , United State Patent 3988436

10-   T.S. Khlon & et.al. ,Nutrition (1996) Vol. 73, No. 1 , 69-73

11-    www.thaiedible.com

12-   www.armfield.co.uk

13-   www.ieco.com

14-   www.jas.fass.org

15- چربیها و روغنهای خوراکی ، سید حسین میرنظامی ضیابری (1374) نشر مشهد

16- تدوین گزارش جامع مشتمل بر اصول علمی و تکنیکهای صنعتی در خصوص امکانات بهره برداری از ضایعات و فرآورده های فرعی برنج، م. جعفریان ، ف. بلالایی ، مهر1380 (گزارش طرح پژوهشی)

17-استاندارد ملی ایران – شماره 6658 - 1381

 

 

 

نویسنده مقاله : سرکار خانم مهندس مهناز جعفریان

نوشته شده در تاریخ سه شنبه 22 دی 1388    | توسط: محمد آریانا    |    |
نظرات()